Risk Yönetimi Derneğinin organize ettiği ‘’Sıfır Riske Yolculuk ‘’ sempozyumu 16-17 Ekim 2026 tarihlerinde Çukurova Üniversitesinde gerçekleşti. İş sağlığı ve güvenliği hakkında pek çok konunun tartışıldığı sempozyumda kapsamlı bir risk yönetimi ile, iş sağlığı ve güvenliği konusundaki risklerin sıfırlanabileceğine vurgu yapıldı. KTTB’yi temsilen katıldığımız sempozyumda yapılan konuşmalarda değinilen başlıca önemli konular şunlardı.
*Uluslararası Çalışma Örgütünün (ILO) 2022 de güncellenen Çalışma Yaşamında Temel İlkeler ve Haklar Bildirgesine göre , güvenli ve sağlıklı bir çalışma ortamı ,çalışma yaşamının temel ilkelerinden ve haklarındandır.
*Dünya Sağlık Örgütü (WHO ) ve Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO/IKO),2000-2016 yıllarını kapsayan işe bağlı hastalık ve yaralanma yüküne ilişkin ortak tahminlerinde küresel ölümlere zemin hazırlayan faktörlerin başında haftada 55 saat ve üzerinde çalışmayı ifade eden uzun çalışma saatleri geliyor.
*İşe bağlı nedenlerden kaynaklanan en sık üç ölüm nedeni
1- Kronik Obstrüktif Akciğer hastalıkları (KOAH) (450.000 ölüm,
2- İnme (Felç) 400.000 ölüm ,
3- İskemik Kalp Hastalığı ( 350.000 ölüm) olarak bulunmuştur.
2.93 milyon işle ilgili ölümden 2.6 milyonu işle ilgili hastalıklara bağlıyken, iş kazaları 330.000 ölümle sonuçlanmıştır. Yani İLO’ nun 2019 tahminlerine göre işe bağlı ölümlerin büyük çoğunluğu iş kazları değil, işe bağlı hastalıklar nedeni ile olmaktadır.
*İş sağlığı ve güvenliği çalışmalarının afetlerde de uyulması gereken kuralları vardır
*Afetlerde Güvenlik Yönetimi
Afetlerde, değişen gelişen şartlar nedeni ile
- a) risk analizi , görev boyunca dinamik olarak sürdürülmelidir.
- b) sahada kontrol hiyerarşisinin uygulanması ve buna uyulması uzun vardiyaların yaratacağı ekstra riskleri kontrol edebilmek için gereklidir. Afetlerde olay yeri yöneticisine bağlı olarak çalışacak , güvenlik sorumlusu da organizasyonun bir parçası olmalıdır. Ekip çalışanlarının acil durum sinyallerini tanıması ve bu sinyalleri duyduğu zaman anlayıp harekete geçmesi iş sağlığı ve güvenliği açısından gereklidir.
Afetlerde risk yönetimi planları iş sağlığı güvenliği yanında olayın stratejik yönetimi, iş sürekliliği yönetimi ve itibar boyutunu da ele alan kapsamlı planlardır.
ISG (İş Sağlığı ve Güvenliği)konusunda kapsamlı bir paradigma değişikliği olmuştur.
Geleneksel olarak sadece ‘’Yasal kurallara uyum’’ ve ‘’fiziksel kazaları önleme’’ odağında yürütülen İSG, günümüzde teknolojinin ve çalışma modellerinin değişmesiyle kökten bir dönüşüm yaşamaktadır. Yeni bakış açısında;
- Reaktif yaklaşımdan proaktif ve Prediktif (riskleri önceden tahmin etmek)yaklaşıma geçilmiştir.
- Psikolojik sağlık ve güvenlik öne çıkmıştır.
Eski anlayışta baret takılması, maske kullanımı gibi fiziksel güvenlikle ilgili konular ön plana çıkarken yeni bakış açısında tükenmişlik sendromu, iş stresi, aşırı iş yükü, dijital yorgunluk gibi psikososyal risk faktörlerine vurgu yapılmakta, bunların da en az fiziksel riskler kadar tehlikeli kabul edilmesi gerektiği söylenmektedir.3-Dijitalleşme ile birlikte yeni nesil riskler ortaya çıkmıştır. Örneğin eskiden sabit bir fabrikada veya ofiste standart risk analizi yapılırken artık hibrit/uzaktan çalışma modelleri ile birlikte değişen risk haritaları, dijital gözetim baskısı, insan robot etkileşimlerinden doğan kazalar, mesai dışı dijital bağlantıyı kesme hakkı gibi konulardan bahsedilmektedir.
Bu yeni paradigma kapsamında ISG profesyonelleri de artık sahada ceza kesen ya da sadece yasal evrak düzenleyen bir uyum görevlisi olmaktan ibaret değildir.İşletmenin verimliliğine, çalışan bağlılığına ve sürdürebilirliğine doğrudan katkı sunan bir stratejikortak konumundadır.
Çağımızda iş sağlığı ve güvenliği konusundaki paradigma değişimi gereği mevzuat yeniden okunmalı ve düzenlenmelidir.
| Geleneksel algı | Yeni algı (Dirençlilik) |
| Ceza yememek için hazırlanan evraklar | Kurumsal kas hafızası |
| Maliyet kalemi | Stratejik hayatta kalma yatırımı |
| Sadece iş sağlığı güvenliği uzmanının işi | Dağıtılmış otonom liderlik |
Yangın güvenliği yapılanma stratejisi:
Yeni paradigma kapsamında Yangın Güvenliği kapsamında yapılacak çalışmalar tek bir stratejik çatı altında toplanmalıdır. Önerilen kurumsal modelede İçişleri bakanlığı bünyesinde *Yangın Güvenliği Başkanlığı *Yangın Güvenliği Konseyi Bölgesel Yangın güvenliği merkezleri şeklinde bir yapılanma öngörülmektedir. İtfaiye standartları, eğitim ve sertifikasyon ,yangın araştırma enstitüsü ,ulusal yangın veri merkezi tek bir merkezden yürütülmelidir. Belediyeler, üniversiteler, meslek odaları sigorta sektörü gibi paydaşlar ulusal stratejiler kapsamında kurumlar arası koordinasyonla riski azaltmak adına birlikte çalışabilmelidir. Denetim sadece ruhsat aşamasında değil yapının tesisin yaşam döngüsü boyunca yapılmalıdır. Her alanda olduğu gibi yangınlar konusunda da ulusal hedefler belirlenmeli ve hedefe yönelik çalışmalarla ortalama müdahale süresi, yangına bağlı ölümler yangın eğitimi alan nüfus yüksek riskli binalar gibi konularda ilerleme sağlanmalı, yangın söndürme sistemlerindeki güncel değişimlerle paralel olarak sistemler yenilenmelidir.
İş kazaları ve meslek hastalıkları
İLO’nun 2019 tahminlerine göre işe bağlı ölümlerin büyük çoğunluğu iş kazları değil ,işe bağlı hastalıklar nedeni ile olmaktadır vurgusundan yola çıkarak baktığımızda, en çok tanı alan meslek hastalıkları olarak, pnömokonyozlar, iç kulakta gürültünün etkileri, lateral epikondilit, el ve bilekte kronik snovyit ve astımı görürüz.
Mevzuatın temel amacı maalesef çalışanı yaşatmak değil, işverenin hukuki ve mali sorumluluklarını sınırlandırarak kabul edilebilir bir risk ve sermaye için yönetilebilir bir maliyet yaratmaktır. Önlem almak maliyetli iken hastalığı görünmez kılmak ise çoğu zaman daha ucuzdur.
Sağlığın belirteçleri artık bebek ölüm hızı değil 1000 işciye düşen iş kazası sayısı ,1000 iş kazasına düşen ölüm sayısı, beklenen meslek hastalığı sayısı ,yüzbinde görülen meslek hastalığı, meslek hastalığı saptama oranı gibi belirteçlerle konuşulmalıdır. Bugün için meslek hastalıkları konusundaki bildiklerimiz buzdağının görünen yüzüdür.
Öte yandan işyeri hekiminin görünmez kılınan meslek hastalığını teşhis etmesi de çalışanın işini kaybetmesine onu sosyal ve ekonomik olarak ölüme mahkum edebilir. İşyeri hekimi, geleceği korumakla ilgili hedefinde, neyi kimi koruyacağı, tehditlerin neler olduğu, kimin nasıl koruyacağı gibi sorularla yüzleşmek durumunda kalmaktadır.
Özetle dünyada kolay olmasa da İş sağlığı ve güvenliği önlemleri konusunda ciddi bir paradigma değişikliği olmuştur. Konu sadece iş kazalarını önlemekten çıkıp sürdürülebilir kaliteli üretim yanında , meslek hastalıklarını önleyecek düzeyde önlem almanın şart ve çalışan hakkı olduğu bir noktadadır. İş sağlığı ve güvenliğinde buzdağının görünmeyen veya görülmek istenmeyen tarafı olan meslek hastalıkları artık daha fazla gözardı edilemez. Bu hastalıkların teşhis edilmesinin yanında önlenmesini sağlayacak önlemler de hayata geçmelidir. Bu noktada işyeri hekimlerinin işverenden bağımsız statüde çalışmalarını sağlamak gerekir. Çağımız bilgi çağıdır ve bu çağda alınacak önlemler de derhal güncellenmelidir.
Bunlara ek olarak yakın gelecekte yaşlanan işgücü ,yapay zeka, iklim değişiklikleri ,göçmen işçiler dil bariyeri ,yeni nesil kimyasallar, değişen istihdam modelleri evden çalışma iş güvencesizliği gibi pek çok konu İSG açısından pek çok belirsizliği de beraberinde getirmektedir.
“Sıfır riske yolculuk’’ bize iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kader değil- maalesef- İHMALLER silsilesi olduğunu vurguluyor.
Dün İzmir’in Aliağa ilçesindeki demir çelik fabrikasında meydana gelen patlama ve yangında 17 işçinin hayatını kaybettiği, çok sayıda işçinin yaralandığı haberini derin bir üzüntüyle öğrendik. Hayatını kaybeden işçilere Allah’tan rahmet; ailelerine, yakınlarına ve tüm çalışma arkadaşlarına başsağlığı, yaralılara acil şifalar dileriz. Aliağa’da yaşanan bu acı olay, iş sağlığı ve güvenliğinin yalnızca mevzuatta yer alan hükümlerden, denetim dönemlerinde hatırlanan yükümlülüklerden ya da kâğıt üzerindeki risk değerlendirmelerinden ibaret olamayacağını bir kez daha göstermiştir. İşçinin, insanın yaşam hakkını korumak, her gün ve işin her aşamasında görünür olan; planlamadan bakıma, ekipman kullanımından çalışma koşullarına kadar bütün süreçlere yansıyan bir sorumluluktur. Güvenlik kültürü, bir kaza yaşandıktan sonra değil, kaza yaşanmaması için her gün kararlılıkla uygulanmalıdır. Hiçbir üretim hedefi, takvim ya da maliyet insan hayatından daha değerli değildir. Sıfır Riske Yolculuk konusunda herkes kendi payına düşen sorumluluğu almalıdır.
Kıbrıs Türk Tabipleri Birliği
İşçi Sağlığı ve İşyeri Hekimliği Çalışma Grubu (a)
Dr. Figen Gülen İnce, MD Dr. Minel Özen, MD
