Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Uganda’da görülen Ebola salgını nedeniyle Mayıs 2026’da “Uluslararası Öneme Sahip Halk Sağlığı Acil Durumu” (PHEIC) ilan etmiştir.
Mevcut salgın, Ebola virüsünün nadir görülen Bundibugyo türünden kaynaklanmaktadır. Ebola, enfekte kişilerin kanı ve vücut sıvılarıyla doğrudan temas yoluyla bulaşan ciddi bir viral hastalıktır. Bu tür için yaygın kullanıma girmiş, onaylanmış özgül bir aşı veya tedavi bulunmaması nedeniyle salgın, küresel halk sağlığı açısından önemli bir risk olarak değerlendirilmektedir.
Son 21 gün içinde Ebola vakalarının görüldüğü bölgelerde bulunmuş veya doğrulanmış/şüpheli bir Ebola vakasıyla temas etmiş kişilerde ani başlayan yüksek ateş, şiddetli halsizlik, kas ağrıları, baş ağrısı, boğaz ağrısı, kusma, ishal ya da kanama gibi belirtiler gelişmesi halinde, sağlık kuruluşuna doğrudan başvurmadan önce Bakanlığın duyuracağı danışma hattını aramaları önerilmelidir. Dünya Sağlık Örgütü kriterlerine göre; bu özellikleri taşıyan kişiler şüpheli vaka, buna ek olarak açıklanamayan kanama, organ yetmezliği veya ölüm gelişen durumlar olası vaka, laboratuvar testleriyle Ebola virüsü gösterilen kişiler ise kesin vaka olarak değerlendirilmektedir. Bu vaka tanımları tüm sağlık çalışanlarına ve kamuoyuna duyurulmalıdır.
Ebola vakalarının görüldüğü ülkelerden ülkemize eğitim, çalışma veya diğer nedenlerle gelen kişiler bulunmaktadır. Hastalığın yüksek ölüm oranına sahip olması nedeniyle olası vakaların erken tespiti, uygun şekilde yönetilmesi ve toplum sağlığının korunması için gerekli hazırlıkların, Dünya Sağlık Örgütü’nün Uluslararası Sağlık Tüzüğü doğrultusunda, hayata geçirmesi gerekmektedir.
Bu nedenle Sağlık Bakanlığı, olası Ebola vakaları, temaslı kişiler ve Ebola açısından riskli bölgelerden gelen bireylerle ilgili ayrıntılı bir ulusal eylem planı oluşturmalı; tüm süreçler yazılı hale getirilerek ilgili kurumlarla paylaşılmalıdır.
Tüm Sağlık Çalışanları Ebola Konusunda Bilgilendirilmelidir!
Bulaşıcı Hastalıklar Üst Kurulu’nun yaptığı açıklama, halk sağlığını korumaya yönelik somut bir hazırlık ve önlem planı ortaya koymamaktadır. Halkın ve sağlık çalışanlarının hangi belirtiler ve risk faktörleri varlığında Ebola hastalığından şüphelenmesi gerektiğine ilişkin bilgilendirme yapılmamış, vaka tanımları paylaşılmamıştır.
Vakaların dış kaynaklı olabileceği dikkate alındığında, ülkeye giriş noktalarında uygulanacak tarama, bildirim ve yönlendirme süreçleri açıklanmamıştır. Olası vaka ve temaslıların nerede değerlendirileceği, izole edileceği, takip edileceği veya tedavi göreceği net değildir. Hastalık şüphesi taşıyan kişilerin hangi sağlık kuruluşuna başvuracağı konusunda da kamuoyuna açık bir yönlendirme bulunmamaktadır.
Ayrıca sağlık çalışanlarının kullanacağı kişisel koruyucu ekipmanlar, numune alma ve hasta yönetim süreçleri ile ilgili eğitim ve hazırlık planları açıklanmamıştır. Üniversite yurtları, öğrenci konaklama alanları, işçi kampları ve benzeri toplu yaşam alanlarına yönelik özel bir eylem planının da bulunmadığı görülmektedir.
Ebola gibi yüksek ölüm oranına sahip ve özel enfeksiyon kontrol önlemleri gerektiren bir hastalık söz konusu olduğunda, tüm sağlık çalışanlarının güncel bilimsel bilgiler ışığında bilgilendirilmesi, vaka yönetim algoritmalarının paylaşılması ve kurumlar arası koordinasyonun sağlanması büyük önem taşımaktadır. Halk sağlığının korunması için açıklamaların ötesine geçilerek somut, şeffaf ve uygulanabilir bir hazırlık planı acilen kamuoyu ile paylaşılmalıdır.
Kıbrıs Türk Tabipleri Birliği olarak önerilerimiz şunlardır:
- Halk Bilgilendirilmeli ve Danışma Hattı Oluşturulmalı
* Yazılı, görsel ve dijital medya aracılığıyla Ebola Virüs Hastalığı ve klinik bulgular ve hakkında halk çeşitli dillerde düzenli olarak bilgilendirilmeli, Sağlık Bakanlığı tarafından alınan önlemler kamuoyuyla paylaşılmalıdır. Son 21 gün içinde salgın bölgelerinde bulunmuş ateşli kişilerin sağlık hizmeti veren birimlere ulaşmadan önce danışmanlık alabilecekleri iletişim hatları açıklanmalıdır. Çünkü olası vaka gurubuna giren bu kişiler ,belli polikliniklerde olası vaka olarak özel koruyucu ekipman giymiş sağlık çalışanları tarafından değerlendirilmelidir.
* Ebola şüphesi taşıyan vakalarla ilgili sağlık çalışanlarının hızlı danışmanlık alabileceği bir danışma hattı oluşturulmalıdır. Olası vaka tanımı Sağlık çalışanlarına duyurulmalı ve uygulanacak algoritmalar gönderilmelidir.
* Olası vakalar izole koşullarda ve önceden belirlenmiş şekilde taşınmalı ve izole yatış yapılacak yerler planlanmalıdır.
- Kurumlar Arası Koordinasyon Kurulmalı
* Üniversiteler, Muhaceret Dairesi, Dairesi, hava yolu şirketleri ve ilgili diğer kurumlarla toplantılar düzenlenerek Ebola konusunda alınacak önlemler ve uygulanacak prosedürler paylaşılmalıdır.
* Tüm kurumların görev ve sorumlulukları önceden belirlenmelidir.
- Giriş Noktalarında Risk Değerlendirmeli
* Havaalanları ve diğer giriş noktalarında Ebola konusunda bilgilendirme materyalleri dağıtılmalıdır.
* Riskli bölgelerden gelen kişilere sağlık hizmetlerine nasıl ulaşabilecekleri konusunda bilgi verilmelidir.
* Bilgilendirmeler Türkçe, İngilizce, Arapça ve Fransızca olarak hazırlanmalıdır.
* Riskli bölgelerden gelen yolcular için sağlık değerlendirme formu uygulanmalı; tercihen elektronik ortamda doldurulacak bir sistem kurulmalıdır.
* Elde edilen bilgiler doğrultusunda risk değerlendirmesi yapılmalıdır.
* Riskli ülkelerden gelen ancak bilinen bir temas öyküsü bulunmayan öğrencilerin, üniversiteler aracılığıyla 21 gün süreyle ateş takibine alınmalıdır.
* Riskli bölgeden gelen ve yüksek ateş ve diğer semptomları olan kişiler, önceden belirlenmiş referans merkeze güvenli şekilde nakledilmelidir.
- İzolasyon Alanları Belirlenmeli
* Hastanelerde ve gerekirse üniversite kampüslerinde, olası vakaların değerlendirilmesi için uygun izolasyon odaları önceden belirlenmelidir.
* İzolasyon alanlarının teknik altyapısı ve enfeksiyon kontrol önlemleri düzenli olarak gözden geçirilmelidir.
- Sağlık Personeli Eğitilmeli ve Görevlendirilmelidir
* Olası Ebola vakalarının değerlendirilmesi ve takibinden sorumlu sağlık ekipleri önceden belirlenmelidir.
* Bu ekipler düzenli eğitimlerle güncel bilgi ve uygulamalar konusunda desteklenmelidir.
* Acil servis, ambulans ve sağlık çalışanlarına yönelik hizmet içi eğitim programları düzenlenmelidir.
- Havaalanlarında Sağlık Gözetimi Güçlendirilmeli
* Tüm giriş noktalarında sağlık gözetimini güçlendirecek uygulamalar hayata geçirilmelidir.
* Riskli bölgelerden gelen yolcuların sağlık değerlendirmelerinin etkin biçimde yapılabilmesi için personel eğitimi ve uygun altyapı sağlanmalıdır.
* Termal kameralar yardımcı araç olarak değerlendirilebilmekle birlikte, esas olarak seyahat öyküsü, risk değerlendirmesi ve semptom sorgulamasına dayalı bir sistem kurulmalıdır.
Sağlık Bakanlığı ilgili tüm kurumlarla iş birliği içerisinde bilimsel, uygulanabilir ve güncellenebilir bir ulusal eylem planını en kısa sürede oluşturmalıdır.
Kıbrıs Türk Tabipleri Birliği Yönetim Kurulu (a)
Kıbrıs Türk Tabipleri Birliği Halk Sağlığı Çalışma Grubu
