KTTB olarak, KKTC Hükümeti ile TC Hükümeti arasında sağlık ve tıp bilimleri alanlarında iş birliğine dair anlaşmanın 20 aralık 2022’de imzalandığı haberini tüm toplum ile aynı anda gazetelerden okuma yoluyla öğrenmiş bulunuyoruz. Sağlık sistemini etkileyecek ve değişimlere yol açabilecek söz konusu anlaşmanın hazırlanması sürecine tüm hekim ve diş hekimlerini temsil eden meslek örgütü olan KTTB’nin dahil edilmediğini, ayrıca anlaşmanın gizlenmeye çalışıldığını tüm kamuoyuna duyururuz.

Söz konusu anlaşmanın imzalandığı haberi yayınlandıktan sonra, Sağlık Bakanlığından anlaşmanın bir kopyası resmi yazışma yolunu kullanarak KTTB adına bilgi edinme yasası tahtında talep edilmiştir. Sağlık Bakanlığı, KTTB’ye verdiği resmi cevabında, meslek örgütünü yok sayan, işbirliği ve bilgi aktarımı kültüründen uzak, buyurgan bir bakış açısıyla, resmi gazeteden sürecin takip edilmesi telkininde bulunmuştur. Bu tavır kabul edilemez ve sürdürülemezdir.

Temsil ettiği meslek ve toplumun menfaati adına çalışmalar yürüten meslek örgütlerinin, karar alma, yürütme ve politika oluşturma süreçlerinden uzaklaştırılmaya çalışılmasının en kötü örneklerini son zamanlarda fazlasıyla deneyimlemekteyiz. Bu dışlayıcı ve görmezden gelme tavrının toplum zararına olduğunu belirtiriz.

İmzalanan 5 yıllık anlaşmanın içeriğinde temel sağlık, yataklı tedavi kurumları, genel sağlık sistemi yönetimi, bilgi işlem sistemlerinde ortaklaşma vb bir çok konuda entegrasyon ve ilgili yasa ve mevzuatlarda düzenlemeler öngörülmektedir. İlgili Anlaşma ile ilgili yaşanabilecek sorunlar aşağıda sıralanmıştır:

 

  1. Hasta takip ve tedavi süreçlerinde KTTB üyesi bir hekimin hastaya karşı olan sorumlulukları KTTB yasası ve tüzükleriyle belirlenmiştir. Ayrıca KTTB üyesi hekimlerin KKTC sınırları içerisinde devamlı ikamet etme zorunluluğu mevcuttur. Bunun yanında KTTB’ye üye olabilmek için akreditasyona sahip diplomaları ibraz etme zorunluluğu vardır. Bütün bu kontrol mekanizmaları ile meslek icrası sırasında uzman olan kişiler ile muhattap olacak hastaların güvenliğini sağlamak amaçlanmaktadır. Bu yolla müdavi hekim ile hasta arasındaki ilişki, sağlıklı bir zeminde ilerlemekte, hasta tedavisi süresince müdavi hekimine ulaşma imkanı bulmaktadır.

Söz konusu anlaşma ile hasta aleyhine olacak şekilde Türkiye Cumhuriyetinden KTTB izni aranmaksızın geçici hekim getirilmesi öngörülmektedir. KTTB’nin meclis komitesindeki itirazları doğrultusunda, anlaşma içeriğinin değiştirilemeyeceği ifade edilmiş fakat onay yasasına KTTB yasasına uygun bir şekilde hekimlerin çalışmasının sağlanması maddesi eklenmiştir.

2.  Anlaşmanın İş Birliği Alanları başlıklı Madde 2 kısmının halk sağlığı kısmında düzenlenen maddelerle ilgili;

  • Aile hekimliği konusunda tecrübe ve bilgi paylaşımı öngörülmüştür. Aile hekimliği sistemi sağlık sisteminde köklü değişiklikler gerektiren ve aile hekimliğinin eğitim ve sertifikasyon programlarının planlanmasını içeren köklü bir değişimdir. Aile hekimliği sistemi hastaların istediği hekim ve hastaneye başvuramamasını, bağlı olduğu aile hekiminin yönlendirmesine muhtaç bir durumda olmasıyla çalışan bir sistemidir. Ülkemiz sağlık sisteminin bu sisteme entegrasyonunun planlanıp planlanmadığı komite toplantısında sorulduğunda ise, sağlık bakanlığı temsilcileri tarafından olumsuz yanıt verilmiştir. Dolayısıyla bu maddenin anlaşma içindeki varlık nedeni anlaşılamamış ve madde ile ne amaçlandığı açıklanamamıştır.

 

  • Pandemi de dahil olmak üzere bulaşıcı ve bulaşıcı olmayan hastalıklarla mücadele ve Erken Uyarı ve Yanıt Sistemi (EUYS), konusunda işbirliği ve tecrübe paylaşımı öngörülmektedir. Ülkemizde pandemi döneminde KTTB’nin yönlendirmesi ve yol göstericiliğiyle uygulanan Bulaşıcı Hastalıklar Yasası ve tüzüklerinin mevcut olduğu hatırlanmalıdır. Meclis komitesinde, ülkemizde mevcut olan bu yasa ve tüzüklere rağmen hangi konuda işbirliği yapılmasının öngörüldüğü anlaşılmadığı KTTB tarafından sorulduğunda Sağlık Bakanlığı tarafından yasa ve tüzüklerin tamamlandığı ve bu maddeye ihtiyaç duyulmayacağı cevabı alınmıştır. Zaten var olan yasa ve tüzükler için başka bir ülkeyle neden anlaşma yapılmasının öngörüldüğü sorusu akla gelmektedir.

 

  • Çevre sağlığı ve tıbbi atık kontrolü ile ilgili işbirliği öngörülmektedir. Ülkemizde çevre sağlığı yasası ve tıbbi atık kontrolüne yönelik çok ayrıntılı olarak AB uyum yasaları çerçevesinde hazırlanmış yasa ve tüzüklerimiz bulunmaktadır. Sağlık Bakanlığı ve ilgili yetkililerin yapması gereken bu yasa ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak olmalıdır. Bu anlaşma ile yasa ve tüzükler es geçilerek yeni bir düzenleme mi yapılmak istenmektedir? Anlaşmaya dahil edilen bu madde ile ne amaçlanmaktadır?

 

3. İşbirliği alanları maddesi içerisinde, hastane yönetimi başlığı altında, hastane yönetim sistemleri maddesi bulunmaktadır. Hastane yönetim sistemleri ile hastanelerin yönetim biçimlerinin değiştirilmesi mi hedeflenmektedir? TC Sağlık Bakanlığının şehir hastaneleri yönetim sistemi ile kamu sağlığını özel işletmelerin eline bırakmasının bir kopyası ülkemizde hayata mı geçirilmek istenmektedir? Kamu özel ortaklığı ile yürütülen bu sistemin getirdiği sorunlar nedeniyle Türkiye’de hekim ve sağlık personeli göçünün yaşandığı KTTB tarafından hatırlatılmıştır. Meclis komite toplantısında, şehir hastanesi veya benzeri bir sistemin uygulamaya konmayacağını belirten Sağlık Bakanlığı yetkilileri bu maddenin amacını açıklayamamıştır. Kendilerinin böyle bir talebi olmadığını belirtmişlerdir. Böyle bir talep olmadığı belirtilmesine rağmen, bu maddenin anlaşma içinde yer almasının nedeni anlaşılamamıştır.

 

4. İşbirliği alanları maddesi içerisinde “sağlık mevzuatı düzenlemeleri” başlığı bulunmaktadır. Sağlık mevzuatı oluşturma açısından Sağlık Bakanlığımız eksik ve yetersiz midir? Sağlık mevzuatı oluşturulması için uluslararası anlaşma maddelerine mi ihtiyaç duymaktadır? Sağlık mevzuatları oluşturulması ve uygulanması konusunda Sağlık Bakanlığına KTTB olarak her türlü işbirliği ve katkıya hazır olduğumuzu hatırlatma gereği duyarız.

 

Sağlık mevzuatı düzenlemeleri başlığı altında “organ, doku, hücre, kök hücre, kemik iliği nakli ve kan transfüzyonu konusunda işbirliği” maddesi bulunmaktadır. Hatırlatmak gerekir ki ülkemizde bu konularla alakalı yasal mevzuat bulunmakta olup her türlü nakil işlemi bu yasa çerçevesinde yürütülmektedir. Yeni bir mevzuat düzenlemesiyle ne amaçlanmaktadır? Bilindiği gibi organ ve doku nakilleri gibi işlemler titizlikle yürütülüp, suistimale açık hale getirilmemesi gereken, tıp alanının suistimale açık olması nedeni ile ek yasalarla düzenlenen ve ilgili kurulların aldıkları kararlarla yürütülen uygulamalarıdır. Bu anlaşmadaki madde ile mevzuatta ne gibi bir değişiklik ön görülmektedir?

 

Sağlık mevzuatı düzenlemeleri başlığı altında “geleneksel ve tamamlayıcı tıp” maddesi bulunmaktadır. Yirminci yüzyılın başından itibaren şekillenen ve hızla gelişmeye devam eden modern tıp bilimi her yönüyle tıp biliminin zeminini oluşturmaktadır. Yirminci yüzyıl öncesinden kalan tedavi yöntemlerinin modern tıbbın benimsediği yöntem olan bilimsel zeminde yeterli kanıta dayalı çalışması bulunmamaktadır. Modern tıbbın gelişen ve yenilenen birçok tanı ve tedavi yönteminin yanında, yirminci yüzyıl öncesine ait uygulamaları tamamlayıcı veya geleneksel tıp gibi isimlerle sunmak bile yanlıştır. Modern tıbbı tamamlayacak olan yine modern tıp araştırmaları ve çalışmalarıdır. Sağlık Bakanlığını yirmi birinci yüzyıla davet ederek, geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamaları başlığını yapılan anlaşmanın içeriğinden çıkarılmasını talep ederiz.

 

5. Uluslararası işbirliği faaliyetleri başlığı altında karşılıklı uzman değişim hizmetinin sağlanacağı belirtilmektedir. Bu maddenin uygulanabilmesi için KTTB yasasının koşullarının karşılanması gerektiğini hatırlatma gereği duyarız.

 

Uluslararası işbirliği faaliyetleri başlığı altında; “Talep edilmesi halinde, KKTC Sağlık Bakanlığının ihtiyaç duyduğu ilaç, tıbbi cihaz, tıbbi sarf, kozmetik vb. ürünler, ücreti mukabilinde, öncelikli olarak Uluslararası Sağlık Hizmetleri Anonim Şirketi (USHAŞ) vasıtasıyla temin edilecektir.” maddesi yer almaktadır. Devlet tarafından yapılacak olan malzeme alım işlemlerinde, nereye bağlı olursa olsun, herhangi bir şirkete öncelik tanınacağı ibaresinin uluslararası anlaşmada yer verilmesinin hukuka uygunluğunun araştırılması ve uzmanlar tarafından cevaplanmasına muhtaç olunduğunu vurgulamak isteriz.

 

Bu madde ve anlaşmanın ilerleyen maddelerinde karşılaşılan USHAŞ’ın, resmi internet sitesinde yapılan araştırma sonucunda şirketin 2019’da KHK ile kurulduğu ve TC Sağlık Bakalığına bağlı bir kuruluş olduğu bilgisine ulaşılabilmektedir. Şirketin resmi internet sitesinden şirket hakkında bilgi edinildiğinde şu açıklama ile karşılaşılmaktadır;

 

“USHAŞ, uluslararası sağlık hizmetleri alanında Türkiye’de sunulan hizmetlerin tanıtımını yapmak, kamu ve özel sektörün sağlık turizmine yönelik faaliyetlerini desteklemek ve koordine etmek, uluslararası sağlık hizmetlerine ilişkin politika ve stratejiler ile hizmet sunum standartları ve akreditasyon kriterleri konusunda Bakanlığa önerilerde bulunmak üzere Sağlık Bakanlığı’nın ilgili kuruluşu olarak 04/02/2019 tarihinde faaliyete geçmiştir. Merkez ofisi Ankara’da bulunan USHAŞ’ın İstanbul’da bir şubesi bulunmaktadır.

663 sayılı Sağlık Alanında Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile kurulan USHAŞ, özel sektör dinamizmini kamu gücü ile buluşturarak Türkiye’yi dünyanın önde gelen katma değerli sağlık ihracatçılarından biri haline getirmek üzere faaliyetlerde bulunmaktadır.”

 

Şirketin resmi internet sitesinde yayınlanan misyon ve vizyonu aşağıdaki gibidir;

 

MİSYON

  • Sağlık hizmetleri ihracatında, kamu/özel sektör koordinasyonunda ülke içinde lider pozisyonu üstlenmek
  • Türkiye’nin sağlık kapasitesinin, imkânlarının ve potansiyelinin yurtdışında etkin bir şekilde tanıtılmasını sağlayarak ülke imajını güçlendirmek
  • Yurtdışına sunulan sağlık hizmetlerinin kalite ve standardının artırılması için strateji geliştirmek, katkı sağlamak
  • Sağlık sistemi ve eğitimi ihracatında öncü rol üstlenmek
  • İlaç, tıbbi cihaz ve malzeme konularında yerlileşme projesi kapsamında stratejik faaliyetlerde bulunarak cari açığı azaltıcı etki sağlamak

 

VİZYON

Türkiye’yi sağlık turizminde dünyanın en başarılı markası haline getirmek; ilaç, tıbbi cihaz ve malzeme konularında stratejik çözüm ortağı olmak

 

Görüldüğü üzere USHAŞ adlı şirket TC Sağlık Bakanlığı altında kurulmuş temel görevi Türkiye’nin sağlık turizmi ve ihracatını geliştirmek olan bir anonim şirkettir. USHAŞ’ın resmi internet sitesinde belirttiği stratejik hedefleri ise;

 

Şirketimiz, ülkemizin 2023 hedeflerine ulaşmak için çalışmalarını yoğunlaştırmış ve sağlık turizmine ilişkin stratejik hedeflerini aşağıdaki şekilde belirlemiştir:

 

  • Ülkemizin sağlık turizminin yurtdışı tanıtımlarında kullanılacak üst bir ülke markası ile hedef ülkelere dönük stratejik tanıtım ve pazarlama faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi,
  • Hedef ülkelerde sağlık turizmi koordinasyon ofisleri, ileri tanı merkezleri ve hastaneler açılması,
  • Yabancı devlet kurumları ve sigorta şirketleri ile anlaşmalar yapılması,
  • Ülkemizin sağlık turizmine ilişkin genel tanıtımı ile sağlık kuruluşları ile sunulan hizmetlerin tanıtıldığı, portal üzerinden hasta yönlendirme ve rezervasyon imkanlarının bulunduğu Sağlık Turizmi Web Portalının etkin tanıtımı ve profesyonelce işletilmesi,
  • Şehir hastaneleri başta olmak üzere kamu hastaneleri için tanıtım ve aracılık modeli oluşturulması ve uygulanması,
  • Sağlık turizmi alanında hizmet sunum ve standartlarının regüle edilmesi,
  • Sağlık turizmine ilişkin teşvik, yetkilendirme, denetim, şikâyet, kayıt ve istatistik bilgilerinin tek bir otorite (USHAŞ) tarafından koordine edilmesi,
  • Sağlık turisti olarak gelen hastalar için ve şikâyet ve memnuniyetin izlenebildiği bilişim altyapısı oluşturulması,
  • Geriatri alanında yaşlı bakım köyleri ve kür merkezleri kurulması amacıyla ortak projeler yürütülmesi ve bu kapsamda pilot projelerin hayata geçirilmesi,
  • Sağlık termal turizmi işletme sayısının artırılması ve bu kapsamda pilot projelerin hayata geçirilmesi.

Bu hedefler çerçevesinde belirli kriterlere göre belirlenen hedef ülkeler aşağıdadır.

  • İngiltere
  • Almanya
  • Bosna Hersek
  • Bulgaristan
  • Sırbistan
  • Kosova
  • Romanya
  • Rusya
  • Ukrayna
  • Azerbaycan
  • Gürcistan
  • Kazakistan
  • Kırgızistan
  • Türkmenistan
  • Özbekistan
  • Afganistan
  • Pakistan
  • Irak
  • Katar
  • Kuveyt
  • Bahreyn
  • Cezayir
  • Fas
  • Cibuti
  • Somali
  • Sudan
  • Senegal
  • Moritanya
  • Nijerya

Bahse konu hedef ülkelerde Sağlık Turizmi Koordinasyon Ofisleri ve İleri Tanı Merkezleri kurulması için çalışmalarımız sürdürülmektedir.

 

Sağlık Turizmi Koordinasyon Ofisleri:

Hastanın ihtiyacına göre ülkemizdeki doğru adrese yönlendirilebildiği ve ülkemizin sağlık sistemini bulunduğu ülkede en iyi şekilde tanıtan irtibat ve koordinasyon ofisleri olarak tasarlanmıştır.

 

İleri Tanı Merkezleri

İleri tanıya yönelik gelişmiş tıbbi cihaz ve ekipmanları bünyesinde bulunduran, küçük cerrahi işlemleri, 24 saati geçmeyen yatış işlemlerini ve ön/ileri tanı konulmak suretiyle ülkemizdeki hastanelere yönlendirme işlemlerini yapabilecek; tedavi sonrasında hasta takip ve ambulans hizmeti de verebilen sağlık merkezleri olarak tasarlanmıştır.

 

Şeklinde tanımlanmaktadır. Anlaşılacağı üzere şirket Türkiye Cumhuriyetinin sağlık alanında yurtdışına tanıtılması ve yine Türkiye Cumhuriyetinde sunulan hizmetlere yönlendirilmesi vazifesini üstlenmektedir. TC Sağlık Bakanlığı ile yapılan anlaşmanın işbirliği maddelerinde yer alan sağlık yatırımları başlığı altında düzenlenen “ Farklı yatırım modellerinde sağlık yatırımları ve hizmet alımları imkanlarının araştırılması, geliştirilmesi, uygulanması ve tecrübe paylaşımında bulunulması” ibaresi bulunmaktadır. Bütün bu bilgilerden yola çıkarak ülkemiz sağlık planlamasında KKTC Sağlık Bakanlığının imzaladığı Anlaşmayla, Türkiye Cumhuriyetinde bulunan hastanelere yurtdışından hasta yönlendirme işlevini üstlenen USHAŞ’a delege edilen yetkilerle, ülkemizden hastaların Türkiye’ye gidişi sağlanarak ülkemiz hastanelerinin ve hekimliğinin gelişmesine ne gibi bir katkıda bulunmayı hedeflemektedir? Ülkemiz sağlık sistemini güçlendirme ödevi olan Sağlık Bakanlığımız bu görevini yerine getirmek yerine çareyi Türkiye Cumhuriyeti hastanelerine yönlendirmekte mi aramaktadır? Bu koşullar altında ülkemiz sağlık sisteminin gelişimi sekteye uğrayacak, ülkemiz hekimliği ve sağlığı gerileme tehlikesi altında olacaktır. Sonuçta toplum kendi sağlık ihtiyaçlarını karşılayamayacak, sağlık alanının her safhasında dışarıya bağımlı hale gelme tehlikesi ile karşılaşacaktır.

 

6. İşbirliği başlığı altında sağlık bilgi sistemleri maddesi ile “sağlık bilgi sistemlerinin güçlendirilmesi ve bilgi değişimi” ve “ortak elektronik uygulamaların geliştirilmesi” öngörülmektedir. Aktif olarak hastanelerimizde kullanılan bilgi işletim sisteminin Türkiye menşeli özel bir şirketin ürünü olup bütün kamu hastanelerinde bu bilgi işletim sisteminin kullanıldığını belirtmek isteriz.

 

Hastane bilgi işletim sistemleri, hastaların özel (hassas) bilgilerinin kayıt edildiği, hastalığı, hastalık süreci, kullanılan ilaçları ve daha birçok hassas verinin saklandığı sistemlerdir. Kişisel Verileri Koruma Kanunu kapsamında hassas veri olarak tanımlanan bu veriler hekim ve hasta arasında kalması gereken bilgileri içermektedir. Bu bilgilerin dijital ortamda saklanması da bir o kadar özen gösterilmesi gereken bir konudur. Aktif olarak kamu hastanelerinde kullanılan bu bilgi işletim sistemlerine hekimler ve sağlık çalışanları tarafından kaydedilmesi gereken, hastaların hassas verilerinin nerede saklandığı ve kimlerin erişme yetkisi olduğu konusu hala Sağlık Bakanlığı tarafından açıklanmamıştır. Bu gibi hassas verilerin bilgi değişimi maddesi ile kullanım alanının ne olacağını ve nasıl korunacağını bilmiyoruz. Bu konu ile ilgili toplumu uyarırken, Sağlık Bakanlığından yapılan Anlaşmadan bu maddenin tamamen çıkarılması ve yerel bilgi işletim sistemi ile veri merkezi oluşturulması ile ilgili ivedi adımların atılmasını talep ediyoruz.

 

7. TC ve KKTC olarak çift uyruğa sahip pratisyen hekimlerin mecburi hizmet yükümlülüklerini KKTC’de yapmalarına olanak sağlayacak madde ile ilgili olarak eksiklikler mevcuttur. İlgili madde sadece Yüksek Öğrenim Kurumlar Sınavına (YKS) girerek Tıp Fakültesinde öğrenim gören hekimleri kapsaması nedeniyle GCSE vb. sınavlarla Tıp Fakültesi öğrenimi gören hekimleri kapsam dışında bırakmaktadır. Bu maddede eksik bırakılmış sınavlar nedeniyle hak kayıplarının oluşabileceği öngörüsüyle ilgili maddenin revize edilerek tüm sınavları kapsayıcı hale getirilmesi gerektiğini hatırlatırız.

 

8. İlgili anlaşmanın madde 7 kısmında “kısa süreli sağlık hizmet sunumu için Türkiye’den KKTC’ye sağlık personeli görevlendirilmesi”nden bahsedilmektedir. Yine hatırlatmak isteriz ki KTTB’ye üye ve izni olmadan KKTC sınırları içerisinde hekimlik mesleği icrası yasalara aykırıdır. Bu nedenle gerekli hassasiyetin gösterilmesi önemlidir.

 

9. Anlaşmanın Madde 12 ‘si “uygulayıcı kurumlar, denetim ve takibi” tanımlamaktadır. Buna göre; “İşbu Anlaşma’nın hükümlerinin uygulanmasını Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı ile KKTC Sağlık Bakanlığı sağlayacaktır. Türk Tarafı işbu Anlaşma kapsamında yer alan bazı yükümlülüklerini Uluslararası Sağlık Hizmetleri A.Ş.’ye (USHAŞ) delege edebilir.”

 

Bu maddede delege edilecek yükümlülüklerin belirtilmemesi ve “bazı” olarak tanımlanması sonucunda belirsizlik oluşmaktadır. USHAŞ yukarıda da ayrıntılı olarak belirtildiği gibi Türkiye’ye hasta sağlamak hedefiyle sağlık turizmini geliştirme mantığıyla kurulmuş bir anonim şirkettir. Bu bilgilerle bu anlaşmanın hangi maddelerinin, ne şekilde yürütüleceği belirsizliğini korumaktadır.

 

Bütün bu bilgiler ışığında KKTC Meclisinden talebimiz; Sağlıkta İşbirliği Anlaşmasının uygulanabilir, akılcı, ülkemiz ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde kurgulanmasının sağlanmasıdır. Bunu sağlamak için ciddi revizyonlar gereklidir. Anlaşma bu haliyle ülkemiz ihtiyaçlarına cevap verir özelliğe sahip değildir. Bu nedenle ilgili Meslek Örgütleri, STÖ’lerle Sağlık Bakanlığımızın ortak çalışması ve yeni bir Anlaşmanın şekillendirilmesine fırsat tanınması gerekmektedir.

 

Kıbrıs Türk Tabipleri Birliği Yönetim Kurulu (a)

Dr. Çağrı Cemaller,MD

Asbaşkan

 

 

Okunma: 473