İnsan Haklarıyla Bağlantılı Temel Değerler ve
Hasta Hakları Bildirgesi

Hasta hakları; yaşam hakkı ve sağlık hakkı başta olmak üzere anayasalar ve uluslar arası belgelerde tanımını bulan,esas olarak insan haklarının ve değerlerinin sağlık hizmetlerine uygulanmasını ifade etmekte ve dayanağını insan haklarıyla ilgili temel belgelerden almaktadır.İnsan olarak saygı görme,kendi yaşamını belirleme,güvenli bir yaşam sürdürme,özel yaşamda saygı görme gibi ilkeler hasta haklarının da temelini oluşturmaktadır. Sağlık hizmetlerinin herkes için eşit,ulaşılabilir ve sürekli olması ise hasta haklarının en önemli amacını oluşturmaktadır. İlk olarak 1981 yılında Dünya Tabipler Birliği’nin kabul ettiği Lizbon Hasta Hakları Bildirgesi ile başlatılan hasta hakları çalışmaları öncelikle hastanın hekimini özgürce seçmesi,hiçbir baskı altında kalmadan karar verebilen hekim tarafından bakılabilmesi,kendisine önerilen tedaviyi kabul veya reddetme hakkına sahip olması,kendisiyle ilgili tıbbi veya özel bilgilerin gizliliğine saygı duyulmasını bekleme hakkı,onurlu bir şekilde ölme hakkı,ruhi veya ahlaki teselliyi kabul veya reddetme hakkı gibi konular üzerinde yoğunlaşmışken süreç içerisinde daha detaylı ve kapsamlı bir şekilde konular irdelenmiş ve günümüze kadar çalışmalar devam etmiştir. Bu çalışma, günümüze kadar ortaya konmuş temel insan hakları ve hasta haklarıyla ilgili çalışmalardan esinlenerek ve ülkemizin sosyo kültürel yapısı da göz önünde bulundurularak hazırlanmıştır.

Hasta hakları konusundan önce hasta haklarıyla ilgili temel değerleri ortaya koymak gerekmektedir. Bunlar şunlardır:

1-Yaşam hakkı en önemli insan hakkıdır.

2-Her insan, varlık olarak saygı görme hakkına sahiptir.

3-Her insan, ruh ve beden sağlığı ve güvenliği hakkına sahiptir.

4-Her insan, saygı gösterilmesi gereken özel yaşam hakkına sahiptir.

5-Her insan , ahlaki ve kültürel değerlerine ,dini ve felsefi inançlarına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.

6-Her insan ,sağlığına uygun koruyucu önlemler, doktor yardımı ile koruma ve mümkün olan en üst düzeyde sağlıklı olma hakkına sahiptir.

7-Kamu çıkarları, bilim çıkarları ve kişisel menfaatler hasta haklarının çiğnenmesini haklı kılmaz.

Temel değerler ışığında HASTA HAKLARI:

1-Kaliteli tıbbi bakım hakkı:

a) Her insan, zengin- fakir, din-ırk ayırımcılığı yapılmadan yeterli tıbbi bakım görme hakkına sahiptir.

b) Her hasta herhangi bir dış müdahale olmaksızın özgürce klinik ve etik kararlar verdiğini bilen bir hekim tarafından bakılma hakkına sahiptir.

c) Hasta her zaman yararına ve uygun biçimde tedavi edilmelidir.Uygulanan tedavi genel kabul gören tıbbi ilkelere uygun olmalıdır.

d) Kalitenin sağlanması her zaman sağlık bakım sisteminin bir parçası olmalıdır. Özellikle hekimler tıbbi hizmetlerde kalitenin sağlanmasında sorumluluklarını kabul etmelidirler.

e) Özellikle tedavi bakımından hizmet sınırlılığı olan durumlarda potansiyel hastalar arasında bir seçim yapılması gerekiyorsa ,bu seçimin bütün hastaların hakkını dikkate alarak eşit bir şekilde yapılması gerekir. Bu seçim tıbbi ölçülere göre ve ayrım yapılmaksızın yapılmalıdır.

f) Hasta sağlık bakımı sürekliliği hakkına sahiptir. Hekim hastayı tedavi eden diğer sağlık kurumları ile koordinasyonu sağlama yükümlülüğündedir.Hekim ileri tedavi endikasyonu olan durumlarda hastaya yeterli destek ve tedavi için seçenekler sunmadan uygulanmakta olan tedaviyi sonlandıramaz.

g) Alternatif tedavi ve bakımın seçimi konusunda kararlar öncelikle hastanın çıkarları temelinde alınır. Maliyet ikincil bir parametre olmak durumundadır.

2-Seçim yapma özgürlüğü:

a) Hasta özel veya devlet sektöründe çalışmasından bağımsız olarak hekimini ve hastahanesini veya sağlık hizmeti veren kurumları özgürce seçme ve değiştirme hakkına sahiptir.

b) Hasta herhangi bir aşamada diğer bir hekimin görüşünü alma hakkına sahiptir.

3- Bilgilendirme hakkı:

a) Her kişi,hastaların hakları konusunda bilgilendirilme hakkına sahiptir.

b) Hasta kendisi ile ilgili tıbbi gerçekler dahil olmak üzere sağlık durumu konusunda tam olarak bilgilendirilme ve kendisi hakkındaki tıbbi kayıtlara ulaşma hakkına sahiptir. Bununla birlikte hastanın kayıtlarında bulunan ve üçüncü bir kişiyi ilgilendiren bilgiler bu kişinin onayı olmaksızın hastaya verilmemelidir.

c) Ciddi psikolojik problemler gibi istisnai durumlarda, eğer hastaya verilecek bilginin onun yaşamı veya sağlığı üzerinde ciddi zararları olacağına inanılıyorsa hasta bilgilendirilmeyebilir.

d) Bilgilendirme yerel kültüre uygun olarak ve hastanın anlayabileceği şekilde yapılmalıdır.

e) Hastalar bir başka kişinin yaşamının korunması için gerekli olmadığı sürece ve kesin olarak belirttikleri takdirde bilgilendirilmeme hakkına sahiptir.

f) Hastalar kendileri yerine kimin bilgilendirileceğini seçme hakkına sahiptir.

4- Onay Hakkı:

a)Her tıbbi müdahalenin ön koşulu, hastanın anlayabileceği bütünsel bilgilendirmeden sonra,bu konuda onay vermesi olmalıdır.Hekim hastayı verdiği kararların sonuçları hakkında bilgilendirmekle yükümlüdür.

b)Hasta ,iradesini beyan edecek durumda değilse ve acil tıbbi müdahale zorunlu ise,kendinde olduğu koşullarda böyle bir müdahaleyi reddedeceği durumlar haricinde, hastanın onayını verdiği kabul edilir.

c)Bilinci kapalı veya iradesini ifade edebilme durumunda olmayan hastalarda hastanın bilgilendirilmiş onayı en uygun zamanda yasal temsilcisinden alınmalıdır.

d)Yasa uyarınca atanan kişi onay vermek istemiyorsa ve doktor veya tedavi yapan başka bir şahıs ,tıbbi müdahalenin hastanın yararına olduğu görüşündeyse,konunun karar için mahkemeye veya yasanın öngördüğü başka bir organa götürülmesi gerekir.

e)Hastalar klinik çalışmalara veya tıp eğitimine katılmayı reddetme hakkına sahiptir.

f)Bir intihar girişimi söz konusu ise hekimler her zaman bilinci kapalı bir hastanın yaşamını kurtarmaya çalışmalıdır.

g) Kişi kaza veya hastalık nedeniyle yaşamını yitirmişse ve organ nakli onayı varsa, zaman kaybetmemek için adli soruşturma beklenmeden nakil için gerekli işlemler başlatılabilir.

5- Özel yaşama ve gizliliğe saygı hakkı:

a) Hastanın sağlık durumu,tıbbi durumu,tanısı, prognozu,tedavisi ve kişiye özel tüm bilgiler ölümden sonra bile gizli olarak korunmalıdır.İstisna olarak hasta yakınlarının kendileri ile ilgili sağlık risklerini öğrenmeleri açısından bu bilgilere ulaşabilme hakkı olabilir.

b) Gizli bilgiler sadece hastanın açık izni veya mahkemenin kesin isteği üzerine

açıklanabilir. Hastanın açık olarak izin vermediği durumlarda bu bilgiler sadece bildirilmesi gereken sağlık personeline verilebilir.

c) Hastanın kimliğini ortaya koyabilecek tüm bilgiler ve veriler koruma altına alınmalıdır. Bilgi ve verilerin arşivlenmesi ve saklanması hasta kimliğini ortaya çıkarmayacak şekilde yapılmalıdır.

d) Hastanın kendi tıbbi dosyasına ve teknik arşive ve kendi teşhis,tedavi ve bakımı ile ilgili olan her dosya ve arşive ulaşma hakkı vardır.Dosyanın veya arşivin tümünün veya bir bölümünün kopyasını alabilir. Üçüncü bir şahsa ait bilgiler,hastanın bilgiye ulaşma hakkının dışındadır.

e) Hasta,kendisi ile ilgili olan ve hata,eksiklik,belirsizlik içeren ,eskimiş veya kendi teşhis,tedavi ve bakımı ile ilgisi olmayan kişisel ve tıbbi verilerin düzeltilmesi,tamamlanması,açıklığa kavuşturulması ve bilgilendirilme hakkına sahiptir.

f) Kendinin onay vermesi ve bunun teşhis,tedavi ve bakımı için gerekli olduğuna karar vermesi durumu haricinde, hastanın kişisel ve ailevi yaşamına müdahale edilemez.

g) Doktorun müdahalesi,hastanın kişisel yaşamına gerekli saygı gösterilerek ve kural olarak sadece müdahale için gerekli kişilerin huzurunda yapılır.

h) Sağlık kurumuna sevk edilen hastanın,özel yaşamını güvence altına alacak kolaylıkları isteme hakkı vardır.

6- Onurlu Muamele Hakkı:

a)Tüm tıbbi bakım ve eğitim sürecinde hastanın onuruna ve özel yaşamına, onun kültür ve değerleri göz önüne alınarak saygı gösterilmelidir.

b)Hastalar son bilgilerin ışığında acılarının dindirilmesi hakkına sahiptir.

c)Hastalar yaşamlarının son döneminde insanca bakılıp onurlu bir şekilde ölme hakkına sahiptir.

7- Sağlık eğitimi hakkı:

a) Her insanın kendi sağlık durumu ve mevcut sağlık hizmetleri hakkında seçim yapmasını kolaylaştıracak sağlık eğitimi alma hakkı vardır. Verilecek eğitim sağlıklı yaşam tarzı ve hastalıklardan korunma ve erken tanı ile ilgili yöntemleri içermelidir. Herkesin kendi sağlık durumlarından kendilerinin sorumlu oldukları vurgulanmalıdır.Hekimlerin aktif olarak eğitim çalışmalarına katılma yükümlülüğü vardır.

8-Dini Destek Hakkı:

Hastalar kendi dinlerine uygun bir dini temsilcinin ruhi ve moral tesellisini kabul veya reddetme hakkına sahiptir.

İnsanın en kutsal değeri olan yaşamıyla ilgili konuların başında gelen sağlık hizmetlerinde HEKİM-HASTA arasındaki ilişki çok özel ve tam güvene dayanan bir ilişki olmalıdır. Bu ilişkinin geliştirilmesi, bütün sağlık hizmetlerine olan güvenin sağlanması, hastalık sürecinde de kişilerin temel insan hak ve özgürlüklerine sahip olması bu bildirgenin ana hedefidir. Bu bildirgede açıklanan hasta hakları başta Dünya Tabipleri Birliği Hasta Hakları Bildirgesi temel alınarak hazırlanmıştır. Öncelikle hizmeti alanların ve verenlerin bilgilendirilmesi,aydınlatılması hedefini gütmektedir. Bu hedeflere varabilmek ve hasta haklarını geliştirebilmek için belirlenen stratejiler şunlardır:

1-Sağlık kurumlarının ,sağlık personelinin ve hastaların sorumlulukları ,yetkileri ve haklarına ilişkin özel yasa ve yönergeler çıkarılması.

2-Hasta ve sağlık personeli grupları arasında ilişki ağı kurulması.

3-Hükümetlerin hasta hakları alanında çalışan kuruluşların etkili olmasını sağlaması ve bu tür kuruluşların kurulmasını desteklemesi.

4-En geniş düzeyde yapılacak sempozyum ve konferanslarla hasta hakları konusunda ortak duygu belirlenmesi.

5-Medyanın da katkısıyla hasta hakları konusunda duyarlılığı artırmak,yapıcı tartışmaları uyarmak ve halkı bilgilendirmek.

6-Hasta haklarıyla ilgili değişik ülke deneyimlerini izlemek,değerlendirmek

Bu amaçla başta Sağlık Bakanlığı,Eğitim Bakanlığı ve sonrasında bütün bakanlıklara ve yetkililere görevler düşmektedir.Bunun için;

a) Sağlık Bakanlığı’nın bu bildirgedeki haklara sahip çıkması, hastaları da bilgilendirecek iletişim olanakları yaratması

b) Eğitim Bakanlığı’nın eğitim tedrisatı içerisine uygun bir şekilde hasta haklarının anlatıldığı derslerin konması

c) Kıbrıs Türk Tabipleri Birliği kanalıyla hekimlerle hasta örgütleri arasında daha iyi ve koordineli çalışmalar ve etkinlikler düzenlenmesi

d) Özel veya devlete ait bütün sağlık kurumlarında bildirgede anlatılan ve çağdaş sağlık hizmetlerinin vazgeçilmez unsurlarından olan hasta haklarına saygı gösterilmesi için gerekli çalışmaların yapılması gerekmektedir.

Hasta haklarıyla ilgili temel değerler ve hakları ortaya koyan bu bildirge bir başlangıç ve temel değerler bildirgesi olup, bu hakların geliştirilmesi ve yerleştirilmesi için gerekli çalışmalar devam edecektir.Başta hastalar ve sağlık personeli olmak üzere tüm halkımıza insan hak ve özgürlüklerine uygun, hasta hak ve özgürlüklerinin gelişmiş olduğu bir sistem oluşturulması temennisiyle sağlık ve mutluluklar diler,katkı ve desteklerini bekleriz.

Bildirgeyi Hazırlayanlar: (Alfabetik sırayla)

1- Bizim Lösemili Çocuklar ve Lenfoma Derneği
2- Hiper Tansiyonlular Derneği
3- Kanser Hastalarına Yardım Derneği
4- K.K.T.C. Hemofili Derneği
5- Kıbrıs Türk Diabet Derneği
6- Kıbrıs Türk Kalp Derneği
7- Kıbrıs Türk Ortopedik Özürlüler Derneği
8- Kıbrıs Türk MS. Derneği
9- Kıbrıs Türk Tabipleri Birliği
10- Romatizma Derneği
11- Thalassemialılar Derneği
12- Emine Erk (Avukat )

Dağıtım:

1- Cumhurbaşkanlığı
2- KKTC Meclis Başkanlığı
3- Başbakanlık
4- Başbakan Yardımcılığı
5- Muhalefet Partileri
6- Sağlık Bakanlığı
7- Eğitim Bakanlığı
8- Diğer Bakanlıklar
9- Savcılık